گفتار اوّل : ديدگاه علماى اماميه در مورد ضمان 1 - ديدگاه شيخ انصارى رحمه الله : تدارك و خسارت شيىء مضمون تفسير اوّل در حقيقت ضمان ، تفسير شيخ اعظم انصارى رحمه الله است ؛ ايشان در قاعده « مايضمن بصحيحه يضمن بفاسده » در بيان مراد از ضمان مىفرمايد : « والمراد بالضمان في الجملتين : هو كون دَرَك المضمون ، عليه ، بمعنى كون خسارته ودَرَكه في ماله الأصلي ، فإذا تلف وقع نقصان فيه ؛ لوجوب تداركه منه . . . » « 1 » . شيخ اعظم رحمه الله مىگويد : ضمان عبارت است از اين كه تدارك و خسارت شيىء مضمون بر عهده ضامن است ؛ هنگامى كه آن شيىء تلف مىشود ، در مال اصلى ضامن نقصان واقع مىشود ؛ چه آن كه ضامن بايد از اموالى كه متعلق به خودش است ، آن مال را تدارك نمايد . 2 - ديدگاه مرحوم علّامه رحمه الله : تحقّق معاوضه قهريّه تفسير و بيان ديگرى كه مرحوم شيخ آن را نقل مىكند و علّامه رحمه الله در كتاب تحرير « 2 » و مرحوم تسترى صاحب مقابس نيز آن را قائل شده‌اند ، اين است كه ضمان عبارت است ا ز : « أن يتلف المال مملوكاً للضامن » ؛ بازگشت اين معنا در مورد غصب بدين صورت است كه در فرض تلف مال در دست غاصب ، معاوضه قهريّه محقّق مىشود ؛ به اين صورت كه مال تلف شده ، يك لحظه قبل از تلف در ملك غاصب قرار مىگيرد و عوض آن به ملك صاحب مال تلف شده منتقل مىشود .

--> ( 1 ) . مرتضى الأنصارى ، كتاب المكاسب ، ج 3 ، ص 183 . ( 2 ) . العلّامة الحلّى ، تحرير الأحكام الشرعيّة على مذهب الإماميّة ، ج 4 ، صص 530 و 531 ، مسألة الأواني المكسورة .